Een onroerend goed erven brengt erfbelasting met zich mee, berekend door het Gewest en niet door de federale Staat. Het bedrag hangt af van drie zaken: waar de overledene woonde, welke band u met hem verbond, en vooral hoeveel het pand waard is. Dat laatste punt is datgene waarbij de erfgenamen het meest te verliezen — of veilig te stellen — hebben.
Een gewestelijke materie
Het is het Gewest van de laatste fiscale woonplaats van de overledene in België dat het toepasselijke regime bepaalt: Wallonië, het Brussels Gewest of Vlaanderen. Elk heeft zijn schijven, zijn tarieven en zijn gunstregimes. Eenzelfde vermogen wordt dus niet op dezelfde manier belast naargelang de plaats waar de overledene woonde — niet naargelang de plaats waar het pand zich bevindt.
Progressieve tarieven, naargelang de verwantschap
De rechten zijn progressief: ze stijgen per waardeschijf. Ze hangen ook sterk af van de verwantschap:
- in rechte lijn (kinderen, ouders) en tussen echtgenoten of samenwonenden zijn de tarieven het zachtst;
- tussen broers en zussen liggen ze hoger;
- tussen derden bereiken ze de hoogste niveaus.
Twee erfgenamen die hetzelfde pand ontvangen, kunnen dus zeer verschillende rechten betalen naargelang hun band met de overledene.
De weerhouden waarde: het doorslaggevende punt
Het pand wordt belast op zijn verkoopwaarde op de dag van overlijden — zijn werkelijke marktwaarde, niet een symbolisch bedrag. De erfgenamen geven deze waarde zelf aan, en daar speelt zich het wezenlijke af:
- het pand onderschatten om minder te betalen stelt bloot aan een navordering met boete en interesten indien de administratie, of een snelle doorverkoop tegen een hogere prijs, het verschil aan het licht brengt;
- overschatten doet u onnodig rechten betalen.
Vandaar het belang van een verdedigbare schatting, gesteund op recente vergelijkbare verkopen: ze beschermt de aangifte in beide richtingen. Sommige Gewesten laten trouwens toe de waarde te laten vaststellen om de aangifte veilig te stellen.
De gunstregimes voor de gezinswoning
Om de klap voor de langstlevende echtgenoot of samenwonende te verzachten, voorzien meerdere Gewesten in een gunstbehandeling van de gezinswoning — vrijstelling of vermindering op de woning die het koppel als hoofdverblijfplaats diende. De voorwaarden (duur van bewoning, hoedanigheid van de langstlevende) verschillen van Gewest tot Gewest: het is een punt om vroeg na te gaan, want het verandert de rekening sterk.
Anticiperen in plaats van ondergaan
Erfbelasting wordt voorbereid: de manier waarop het pand wordt aangehouden, eerdere schenkingen en de gunstregimes hebben een grote impact. De gemeenschappelijke basis voor elke planning blijft weten wat het pand waard is — zonder dat cijfer is geen enkele simulatie van de rechten betrouwbaar.